Het succes van dystopie-tv verklaard

· Door

Google+ Facebook Twitter WhatsApp

Akelige verhaalwerelden, zoals in series als Westworld of Black Mirror, schuren tegen de (toekomstige) realiteit aan.

De dystopie laat zich omschrijven als een imaginaire en soms futuristische samenleving of gemeenschap die inherent gruwelijk en fout is. De term is ontsproten uit de literatuur, en betekent het omgekeerde van een utopie (een zaligmakende wereld). In het tijdschrift Vulture worden de volgende thema’s aan de term gekoppeld: surveillance, klimaatverandering, de ondermijning van burgerrechten en het einde van de wereld. Je zou daar, gezien het huidige gerommel tussen de Verenigde Staten en Noord-Korea, nucleaire dreiging (weer) aan toe kunnen voegen. Dystopieën spiegelen en vergroten namelijk actuele misstanden en uitwassen op aarde. De laatste tien jaar is dit genre op televisie bezig aan een opmars.

Journalist Jill Repore, van het tijdschrift The New Yorker, verwees in een artikel dat vorig jaar verscheen naar een nieuwe reeks dystopische romans. Volgens haar is ‘radicaal pessimisme een sombere trend’ geworden. Haar collega Troy Patterson signaleerde in een later artikel dat er in televisieseries een soortgelijke ontwikkeling gaande is; een betrekkelijk nieuwe ontwikkeling. In dit artikel uit het tijdschrift Nation wordt uitgelegd hoe televisiezenders en -producenten decennialang de voorkeur gaven – als het ging om scifi en dystopieën – aan ruimteopera’s als Star Trek. Het duurde dus even, voordat de dystopie (in films al een veelgebruikt genre) gemeengoed werd op televisie.

Dat televisie, ten aanzien van de verbeelding van dystopieën, achterliep op film, heeft met een aantal zaken te maken. Een medium als film leent zich vanwege de beperkte speeltijd beter voor het verbeelden van dystopische verhalen. Scenaristen van televisieseries hebben dikwijls grote moeite om een dystopisch verhaal uit te smeren over meerdere afleveringen en meerdere seizoenen. Denk bijvoorbeeld aan de veelgehoorde kritiek op The Walking Dead: de zombieserie krijgt onder meer om die reden het predicaat ‘misery porn’. Eigenlijk doe je als kijker niets anders dan urenlang gebiologeerd staren naar de ellende van een groep mensen.

Andere problemen, als het gaat om de verbeelding van een dystopie op televisie, zijn de toonzetting en het vertelperspectief, aldus journalist Evan Kindley. De meeste dystopische series spelen zich af in een wereld waarin een impactvolle catastrofe (de komst van zombie’s, de ontploffing van een atoombom, de overgang naar een nieuw regime) al heeft plaatsgehad. De dystopie is dus al een feit. De dystopische wereld is de achtergrond die scenaristen moeten gebruiken om hun verhaal te vertellen; de achtergrond is de ‘toon’ die immer hetzelfde blijft. En dan is er nog het manco van het vertelperspectief: veel dystopische verhalen hebben een verteller. Dat vertaalt zich op televisie naar een voice-over, en dat werkt niet altijd, aflevering na aflevering.

Lees ook