Orson Welles

Hoe de 'nieuwe' film van Orson Welles op Netflix terechtkwam

· Door

Google+ Facebook Twitter WhatsApp

De ontstaansgeschiedenis van Orson Welles’ The Other Side of the Wind is minstens zo fascinerend als de film zelf.

Er verschijnt binnenkort een nieuwe film van Orson Welles op Netflix. Wacht even, wat? Orson Welles, was dat niet die legendarische filmmaker die is overleden op 10 oktober 1985? En Netflix, wat heeft die hippe streamingdienst nu met een film uit de jaren 70 te maken? En waarom staat er in de omschrijving dat het om een ‘Iraans-Amerikaanse’ film gaat? Sinds wanneer is er een link tussen Iran en Hollywood? 

Op al deze fascinerende vragen zijn gelukkig antwoorden te geven. We hebben het hier over The Other Side of the Wind, een ambitieus filmproject waaraan Welles werkte in de late periode van zijn carrière. Tussen 1970 en 1976 schoot hij oneindig veel materiaal voor The Other Side of the Wind, het zou wel honderd uur film opleveren, maar nooit werd er een eindmontage van de film gemaakt, laat staan dat er een release kwam in de bioscoop. Zodoende kwam The Other Side of the Wind terecht in het illustere lijstje van ‘nooit afgemaakt filmprojecten van beroemde regisseurs’, tussen onder andere de nooit verschenen films Kaleidoscope van Alfred Hitchcock en Napoleon van Stanley Kubrick. 

Maar in tegenstelling tot die twee films is het project van Welles nu dan toch afgerond, nauwkeurig gemonteerd, opgefrist en voorzien van een nieuwe soundtrack door de Franse componist Michel Legrand. De weg naar deze afronding toe is even fascinerend als de film zelf. Na de dood van Welles was er veel filmmateriaal en volgde er een jarenlange, complexe juridische strijd om het eigendomsrecht. Voor het gemak zullen we hierover maar niet in details treden, maar zelfs de regering van Iran was erbij betrokken – waarover later meer. Zo kon het dat het onafgeronde filmmateriaal van Welles decennialang werd bewaard in een kluis in Parijs. 

Diverse betrokkenen en productiemaatschappijen hebben door de jaren heen geprobeerd het ruwe materiaal te claimen en de film af te ronden. In 2016 kwam het boek Orson Welles Last Movie van schrijver Josh Karp uit, waarin deze hele geschiedenis nauwkeurig en smeuïg is opgetekend. Het trok de aandacht van streamingdienst Netflix, die er de meeste miljoenen tegenaan kon gooien en nu de film heeft afgerond en in première heeft laten gaan op het filmfestival van Venetië afgelopen augustus. Op 2 november is de film beschikbaar op Netflix zelf, vergezeld door een documentaire over de ontstaansgeschiedenis, getiteld They’ll Love Me When I’m Dead.

Maar even terug naar het begin om het niet al te onnavolgbaar te maken. Orson Welles (geboren in 1915) was een wonderkind dat uitgroeide tot een veelzijdig, briljant kunstenaar, inclusief groot ego en dwars karakter. Welles was acteur, schrijver, regisseerde toneel op Broadway en maakte films in Hollywood. Hij werd beroemd in Amerika door zijn regie van het radio-hoorspel The War of the Worlds in 1938, naar het sciencefictionverhaal van H.G. Wells, waarin de mensheid wordt aangevallen door wezens van Mars. Maar zijn grootste wapenfeit was Citizen Kane, de film over krantenmagnaat Charles Foster Kane die op zijn sterfbed het mysterieuze woord ‘Rosebud’ fluistert, die Welles in 1941 regisseerde en waarin hij zelf de titelrol speelde. Een monumentale film, vernieuwend op vlakken als scenario en cameratechnieken, die hoewel het geen hit was qua aantallen bezoekers, uitgroeide tot een van de beste films, zo niet dé beste film uit de hele filmgeschiedenis.

Waar je zou verwachten dat Welles na Citizen Kane carte blanche kreeg om nieuwe grote filmprojecten aan te gaan, viel dat vies tegen. Deels lag dat aan zijn onstuimige karakter, deels aan andere factoren. Zo begon Welles aan het ambitieuze The Magnificent Ambersons (1942), maar werd het door geld- en tijdnood niet het beoogde succes – hoewel filmkenners de film inmiddels hoog aanslaan, net zoals andere films van Welles als The Lady From Shanghai (1947) en Touch of Evil (1958).

Lees ook